اینگ قدیمگی دولتلر.اولرده گی اجتماعی ـ اقتصادی حیات
اینگ قدیمگی دولتلر .اولرده گی اجتماعی -اقتصادی حیات
اؤرته عصرنینگ آخرلریدن باشلب حاضرگی کونگه قدر " اویستا "معلوماتلری (
ولاتیلرنینگ اریاشیانه بؤئیچه بیرله شیشی ) گیرادوت و گیکتی اثرلری (
" کتته خوارزم " ) ، شونینگدیک ، کتیسینینگ قدیمی باختریا پادشاه لیگی
حقیده گی معلوماتلری و نهایت ارخیالوژیگ تدقیقاتلر نتیجه لری اؤرته آسیا ده
ایلک دولت اویوشمه لرینینگ پیدا بؤلیشی معمألرینی اؤرگنیش اوچون اساس
بؤلگن بؤلیشیگه قره مسدن ، قدیمگی دولتلر حدودلری ، شکللری ، باشقارو
تیظیمی و سنه سی بیلن باغلیق بؤلگن موضوعلرنینگ ایریم یؤنلیشلری همان علمی
بحثلرگه سبب بؤلماقده .
اجتماعی-اقتصادی احوالنی تحلیل قیلیش شونی
کؤرسته دیکی ، میلاد دن اول، بیرینچی مینگ أیللیک نینگ باشلریگه کیلیب ،
اؤرته آسیا نینگ نسبتن رواجلنگن حدودلریده ایلک دولت اویوشمه لری پیدا بؤله
باشلیدی . میلاد دن اول . 8-9 عصرلرگه کیلیب ، باختریا ( جنوبی اؤزبیکستان
، جنوبی تاجیکستان ، شمالی اوغانستان ) حدودلری ده حربی اهمیتگه ایگه
بؤلگن سیاسی بیرلشمه لر تشکیل تاپه دی .اؤشه دور ده مرغیانه و سغدیانه
قدیمگی باختر یا نینگ ایریم قسملری بؤلگنلیگی حقیده تورلی معلوماتلربار.
باختریا شرقده گی اینگ مهم حربی و اقتصادی مرکزلردن بیری بؤلیب ، اهالینینگ
، قدرتلی شهرلر و قلعه لرنینگ کؤپلیگی ، طبعی خام اشیأگه بایلیگی ، مهم
مرکزی سودا یوللری چار رهه سیده جایلشگنلیگی ، هنرمندچیلیکنینگ رونقی شونده
ی دلالت بیره دی .
سؤنگی أیللرده آلیب باریلگن تدقیقاتلر " کتته
خوارزم " ، " قدیمگی خوارزم " مسئله لریگه بیرمونچه انیقلیکلر کیریتدی
.ارخیالوژیک تدقیقاتلر نتیجه لریگه کؤره ، خوارزم توپراغیده میلاد دن اول
.7 - 8 عصر لرگه عاید پخسه یاکی خام غیشت تورر جایلر انیقلنمگن ( تورر
جایلر یه ریم یرتؤله لردن عبارت ).قدیمگی خوارزم دولتی میلاددن اول . 6 عصر
ده آمودریا نینگ اؤرته آقیمی قسمیدن آرال گه یقین بؤلگن یرلرده وجودگه
کیلگن . باختریا و خوارزم دولتینینگ حدودی چیگره لری اؤرته آمودریا آقیمیده
گی یرلر آرقلی اؤتگن . خوارزم نینگ ایریک سوغاریش انشأتلری میلاد دن اول .
5 - 6 عصر لرگه عاید دیر . اؤلکه ده بو دورلر گه عاید کؤپگینه شهر و
قشلاقلر خرابه لری آچیب اؤرگنیلگن .اولرده گی تاپیلمه لر ، منزلگاه لر ،
خام غیشت و پخسه دن قد کؤتر گن بؤلیب ، اهالی دهقانچیلیک و چارواچیلیک
شغولنگن .شهرلرده هنرمندچیلیک رواجلنگن.
قدیمگی سغدیانه ، زرافشان و
قشقه دریا واحه لریده جایلشگن بؤلیب ، جنوبی-شرقده باختریا ، شمالی -غربده
خوارزم بیلن چیگره داش بؤلگن .سغدیانه حقیده " اویستا " ، هخمانیلر دوری ،
میخت یازولری و یونان-ریم تاریخچیلری معلوماتلر بیره دیلر . قشقه دریاده گی
بیر قطار تورر-جایلر و اوی -قؤرغانلر قالدیقلری میلاد دن اول . 8 - 9 عصر
لرگه عاید دیر . سغدیانه ده افرآسیاب ، یرقؤرغان ، اوزونقیر کبی یه ریک شهر
مرکزلری همده قؤشنی ولایتلر و دولتلر بیلن اؤز ارا اقتصادی و مدنی علاقه
لر رواجلنه دی .
اؤزبیکستان حدودلریده گی اینگ قدیمگی دولتلر
حقیده زردشتیلرنینگ مقدس دینی کتابی " اویستا " ، هخمانی لر نینگ میخت
یازولری ( بیخیستون ، نقش رستم ، سوزه ، پیرسیپال ) یونان -ریم تاریخ
چیلرینینگ (گیرادوت ، گیکتی ، کورسئی روف ، ارین ، ستره بان و باشقه لر )
معلوماتلر بیره دی. سؤنگی أیللر ده قدیمگی باختریا ، سغدیانه و خوارزم
حدودلریده آلیب باریلگن ارخیالوژیک تدقیقاتلر کؤپ حاللرده یازمه منبعلر
معلوماتلرنی تصدیقلی دی.
میلاددن اول .559 أیلده ایران ده پادشاه
کیر 2 هخمانیلر دولتیگه اساس ساله دی .میلاد دن اول . 545 - 540 أیللرگه
کیلیب هخمانی پادشاه لری اؤرته آسیا ده گی پرفیه ، مرغیانه ، باختریا ،
سغدیانه کبی ولایتلر و کوچمنچی قبیله لر اوستیدن اؤز حکمرانلیکلرینی
اؤرنتدیلر . اؤرته آسیا خلقلری باسقینچیلرگه قرشی مردانه وار کوره ش آلیب
باره دیلر .خصوصن ، کؤچمنچی ماسگیت قبیله لری هخمانیلرنینگ کتته قؤشنیلرینی
تار-مار ایته دیلر (میلاد دن اول . 530 أیل . ) بو جنگده فارس پادشاه سی
کیر 2 هم هلاک بؤلدی .شونیدیک ، میلاددن اول . 522 و 519 - 518 أیللرده
مرغیانه ده همده سکلر اؤلکه سیده فارسلرگه قرشی قؤزغلانلر کؤتریلدی.
بو
دورده قدیمگی باختریا اهالیسینینگ اساسی مشغولاتی دهقانچیلیک ایدی . قلعۀ
میر ، کوچوک تیپه ، قیزیل تیپه ، قیزیلچه ، بندیخان کبی میلاد دن اول . 4 -
6 عصر یادگارلیکلریدن کؤپلب محنت قوراللری تاپیلگن . دهقانچیلیک صنعی
سوغاریشگه اساسلنگن . بو حدودلرده اوندن تشقری چارواچیلیک ، کولالچیلیک ،
تیمیرچیلیک و بدیعی هنرمندچیلیک (آمودریا خزینه سی ) هم رواجلنه دی .
میلاد دن اول . 4 - 6 عصرلرده سغدیانه ده کؤپلب شهر و قشلاقلر بؤلیب ،
اولر فارس پادشاه لریگه کتته-کتته سالیقلر تؤلب تورگنلر . خصوصن ، بو دور
گه عاید اوزونقیر ، یرقؤرغان ، افرآسیاب ، قؤرغانچه ، کؤک تیپه کبی 50 دن
زیاد یادگارلیکلر اؤرگنیلگن .بو حدودلردن تاپیلگن کؤپگینه تاپیلمه لر
اهالینینگ دهقانچیلیک ، چارواچیلیک و هنرمند چیلیک بیلن شغوللنگنیدن دلالت
بیره دی . شونینگدیک ، سودا- ساتیق و اؤز ارا علاقه لر هم انچه رواجلننه دی
.
بو دور ده خوارزم حدودیده هم یه ریک -یه ریک منزلگاه لر موجود
ایدی.قشلاقلرده دهقانچیلیک ،شهرلرده ایسه هنرمندچیلیک رواجلنگن ایدی
.جانبازقلعه ، کؤزه لیقیر ، توپراق قلعه کبیلر مدنی مرکزلر حسابلنگن .
اؤزبیکستان ده گی اینگ قدیمگی محللی یازو نمونه لری هم خوارزم حدودلریدن
(توپراق قلعه ، میلاد دن اول . 4 عصر ) تاپیلگن .
میلاد دن اول . 329
أیلیگه کیلیب ،مقدونیه لیک اسکندرنینگ اؤرته آسیاگه یوریشلری
باشلنگندی.اسکندر قؤشنیلری سغدیانه و اوستوراشنه یرلریده جوده قتتیق
قرشیلیککه دوچ کیلدی. جنگلرده اسکندرنینگ اؤزی هم بیر نیچه مرته یره دار
بؤلدی . میلاد دن اول . 329-327 أیللر دوامیده محللی سغدی اهالی سپیتمن
باشچیلیگیده یونان -مقدون باسقینچیلریگه قرشی کوره ش آلیب باریب ، اولرگه
جوده کتته تلفات ایتکزدی . اسکندر قؤشنیلری هیچ قچان سغدیانه ده کیدیک
قرشیلیککه اوچره مگن ایدی .
میلا دن اول . 323 أیلده مقدونیه لیک
اسکندر وفات ایتگنیدن سؤنگ اؤرته آسیا یرلری سلواکه حکمرانلیگی آستیگه اؤته
دی (میلاد دن اول . 306 أیل ).سلواکیلردن بؤلگن انتیوخ بیر ، دوریده
(میلاد دن اول . 280-261 أیل. ) اؤرته آسیا ولایتلریده تینچ حیات باشلنیب ،
قشلاق خؤجه لیگی ، هنرمندچیلیک ، سودا-ساتیق انچه گینه رواجلنه دی.اؤرته
آسیا یرلری سلواکیلر دولتینینگ مهم قسمی بؤلیب ، حربی-ستراتیژیک و اقتصادی
اهمیتگه ایگه ایدی. اؤرته آسیا ولایتلرینینگ سلواکیلر دولتی ترکیبیگه کیرگن
دوری یونان-مقدون یوریشلری پیتیده ویران بؤلگن ایشلب چیقاروچی کوچلرنینگ و
باختریالیکلر ، سغدیلر همده پفیه لیکلر نینگ باسقینچیلریگه قرشی کوره شده
بیرلشو دوری بؤلدی.
میلاددن اول . 3 عصرنینگ اؤرته لریگه کیلیب ،
سلواکیلر دولتیده تخت اوچون اؤز ارا کوره شلر اوج آلیب کیتدی. نتیجه ده
دستلب پرفیه ، کئین ایسه یونان-باختریا دولتلری سلواکیلردن اجره لیب چیقدی.
میلاد دن اول .250 أیلده بیرینچی یونان-باختریا پادشاه سی دیآداد اؤزینی
حکمدار دیب اعلان قیلدی و تنگه لر ضرب ایدی.
تنگه شناسلیک معلوماتلریگه
کؤره ،میلاد دن اول. 3 عصرنینگ آخریگچه یونان - باختریا ده بیر نیچه
پادشاه لر اؤتگنکی ، اولر یازمه منبعلرده ایسلتیلمی دی .میلاد دن اول . 2
عصر باشلریگه کیلیب دیمیتری ، ایوکراتید کبی پادشاه لر یونان - باختریا
یرلرینی جنوبگه تامان کینگیتیریب باره دیلر. میلاد دن اول . 2 عصرنینگ
ایکینچی یریمیدن باشلب کؤچمنچی قبیله لرنینگ هجوملری و اؤز ارا کوره شلری
نتیجه سیده یونان-باختریا پادشاه لیگی قوله تیلدی.
تیارلاوچی : عزیز فاریابی